Câu chuyện về sự gìn giữ văn hóa dân tộc

Được biết, triển lãm được nhà sưu tập (NST) Ngô Thị Thương (hay còn gọi là Mười Thương), lần đầu tiên giới thiệu đến công chúng, trưng bày 111 pho tượng Phật cổ lớn nhỏ, độc đáo, được chế tác, chạm trổ trên những chất liệu đa dạng như đồng, gốm, sứ, gỗ, ngọc, hổ phách, san hô… Trong đó, đặc biệt phải nói đến 80 pho tượng Phật với niên đại cổ xưa của Việt Nam cũng như các quốc gia khác như Nhật Bản, Trung Quốc, Triều Tiên, Myanmar, Thái Lan, Campuchia…

Thông qua đó, các pho tượng cổ cũng phần nào phản ánh trình độ nghệ thuật, sự tỉ mỉ, chỉn chu, cùng bàn tay tài hoa, điêu luyện của người nghệ nhân thủ công xa xưa trong việc chế tác những hình tượng, hóa thân khác nhau của chư Phật, chư vị Bồ-tát, toát lên vẻ mặt hiền hòa và nhân ái, mà theo tác giả của bộ sưu tập là “các pho tượng được tạc ngày nay khó có được”.

Sau hơn 30 năm rong ruổi sưu tầm khắp trong và ngoài nước, đặc biệt trên các sàn đấu giá quốc tế, để có được bộ sưu tập tượng Phật cổ “tâm đắc” và giá trị như vậy, NST Mười Thương tâm sự: “Đối với tôi, mỗi pho tượng Phật hiện diện ở đây đều là cả một câu chuyện lịch sử hay khủng khiếp, giá trị nằm ở đó chứ không chỉ ở niên đại và vẻ đẹp. Nó tạo nên cái thần lạ kỳ trong mỗi pho tượng, chiêu cảm tôi ngay từ cái nhìn đầu tiên và đó cũng là yếu tố tiên quyết để tôi quyết tâm thỉnh tượng về. Phần hồn của mỗi pho tượng Phật cổ quan trọng lắm”.

Có thể thấy bộ sưu tập lần này không có quá nhiều tượng Phật cổ Việt Nam được trưng bày, mà hầu hết là các pho tượng Phật cổ Nhật Bản. Về điều này, NST Mười Thương cho biết, bản thân thật sự bị thu hút bởi những pho tượng Phật cổ từ Nhật Bản bởi vẻ cân đối, từng chi tiết được chạm trổ tinh xảo và hài hòa đạt đến đỉnh cao, thêm vào đó là những truyền thuyết, những dữ liệu lịch sử đầy kịch tính và giá trị nhân văn đằng sau pho tượng.

Nói như vậy không có nghĩa tượng cổ Việt Nam không sánh bằng. Những pho tượng Phật cổ Việt Nam trong bộ sưu tập cũng được NST Mười Thương chú trọng không kém, đặc biệt mỗi khi có pho tượng cổ nào xuất hiện trên sàn đấu giá quốc tế. Bởi với bà, tượng Phật Việt có vẻ đẹp mộc mạc, toát lên khí chất và đường nét đặc thù, phản ánh từng giai thoại lịch sử, mà chính bà – con người Việt Nam – là một phần trong đó.

Theo NST Mười Thương, sau Chiến tranh thế giới thứ hai, rất nhiều cổ vật của các quốc gia bị “chảy máu” sang nước ngoài, và Việt Nam cũng vậy, đặc biệt trong giai đoạn chiến tranh và hậu chiến, khi nền kinh tế đất nước đang gặp nhiều khó khăn, khủng hoảng. Cho đến nay, khi kinh tế ổn định và phát triển hơn, chúng ta phải chứng kiến nhiều báu vật, cổ vật quan trọng của nước mình trôi dạt ở các nước bạn. Được biết, NST Mười Thương đã phải nhiều lần ra nước ngoài đấu giá với tư cách cá nhân, để có thể đưa được tượng Phật Việt Nam trở về.

Những pho tượng Phật cổ Việt Nam được trưng bày lần này hầu hết thuộc vào các thời Lý – Trần. Đây là những thời kỳ có nền kinh tế, văn hóa, đặc biệt Phật giáo phát triển hưng thịnh nhất. Do vậy, nhiều chùa, tháp và các tác phẩm điêu khắc, chế tác tượng thờ… cũng được đặc biệt chú trọng. Minh chứng là pho tượng Phật Thích Ca bằng đồng, với kích thước 63x53cm, là tác phẩm mang đậm chất chùa chiền dân gian Việt Nam nhất.

Cổ vật chỉ để ngắm nhìn?

Có thể nói, sau hơn 3 thập kỷ tìm tòi, chắt lọc và cẩn thận nghiên cứu về cổ vật, nhất là tượng Phật cổ, NST Mười Thương đã gửi đến công chúng một bộ sưu tập không chỉ giúp người xem chiêm ngưỡng được đường nét tinh xảo, so sánh được nét cổ đại và hiện đại trong các phong cách điêu khắc khác nhau, mà đây còn là nguồn tư liệu chân thực nhất cho các nhà nghiên cứu tìm hiểu về văn hóa Phật giáo từ xưa đến nay.

Nhận định về bộ sưu tập tượng Phật cổ lần này, nhà nghiên cứu văn hóa Trần Đình Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phật giáo Việt Nam thuộc Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, cho biết: “Đây là bộ sưu tập phong phú, đa dạng về tượng Phật giáo của các nước trong khu vực. Đối với công chúng và giới nghiên cứu mỹ thuật điêu khắc cổ, bộ sưu tập này giúp họ có dịp so sánh, đối chiếu sự tiếp thu, tiếp biến văn hóa mỹ thuật của các nước cùng theo Phật giáo, bắt nguồn từ Ấn Độ truyền đi”.

Tuy nhiên, không đơn thuần “cổ vật chỉ để ngắm nhìn”, mà qua đó, triển lãm lần này còn phản ánh nhiều nỗi trăn trở về việc gìn giữ và phát huy các giá trị di sản lịch sử, truyền thống tốt đẹp…, cụ thể ở đây là tôn giáo, kiến trúc, tượng thờ…, vốn góp phần to lớn để hình thành và duy trì nét văn hóa dân tộc.

Song, có thể nhận thấy rõ một sự thay đổi nhanh chóng theo nhu cầu của xã hội hiện đại, trong việc chế tác cũng như du nhập tượng Phật giáo. Như NST Mười Thương trăn trở: “Ngày nay, để tìm thỉnh một pho tượng Phật thuần Việt Nam về thờ tự, dường như là không thể. Tượng Phật hiện nay được tạo ra nhằm thương mại hóa một cách đại trà, dung mạo phần lớn bị lai hóa từ phong cách đến nét mặt và đáng buồn hơn là nhìn thật vô hồn”.

Trả lời

Gọi điện thoại
0905.229.636